Oyunları Karışık Yaşlara Uyarlamak: Okuma, Takımlar ve Oturarak Oynama

İlke: kişiyi değil, oyunu uyarlayın

Birini oyuna dahil etmenin iki yolu vardır. Biri, ona özel bir istisna yapmaktır: “Dede yalnızca izleyebilir”, “sen kurallara uymak zorunda değilsin canım”. Öbürü, oyunu herkes için biraz değiştirmektir; böylece kimsenin istisnaya ihtiyacı kalmaz.

İkinci yol her durumda daha iyidir. Daha adildir, daha az mahcup edicidir ve genellikle oyunu bütün grup için güzelleştirir. Daha uzun bir sayaç altı yaşındaki çocuğa da, hiç oynamamış yetişkine de yardım eder. Yüksek sesle okunan kartlar henüz okuyamayan çocuğa, gözlüğünü evde unutan amcaya ve dili hâlâ öğrenen kuzene yardım eder.

Bu yüzden bu rehber boyunca soru asla “bu kişi neyi başarabilir?” değildir. Soru şudur: “bu oyun ne talep ediyor — ve bu taleplerden hangilerini bütün masa için gevşetebiliriz?”

Her oyun beş şeyin bir karışımını ister: okuma, hız, hareket, bilgi ve özgüven. Bir oyunu uyarlamak, bu düğmelerden bir-ikisini kısmak demektir.

Okuma desteği

Okuma en yaygın gizli engeldir. Küçük çocukları, görmesi zayıf olanları, disleksisi olanları ve ikinci dilinde oynayan herkesi etkiler — ve kaldırılması en kolay engeldir.

• Her şeyi yüksek sesle okuyun. Sunucunun ya da soldaki oyuncunun her kartı masaya okuması olağan olsun. Oyunlarımızın çoğu zaten böyle işler; her kural sayfasında kimin neyi okuması gerektiğini tam olarak belirten bir “Okuma” satırı vardır.
• Gizli kartları fısıldayın. Sessiz Sinema ya da İki Kelimelik İpucu oyununda gizli kart gösterilmek yerine fısıldanabilir.
• Resim varsa resim kullanın. Anlat ve Çiz metin değil, basit resimler kullanır.
• Büyük yazdırın. Her çıktının büyük punto seçeneği vardır; oyun kartlarını yazdırma rehberimiz nasıl kullanılacağını anlatır.
• İki kez okuyun. Bir kez okunan kart çoğu zaman gürültüde kaybolur. İki kez, yavaşça okumak herkese bir inceliktir.
• Sözlü oyunları seçin. Kütüphanemizdeki on iki oyun tümüyle sesle oynanır; malzemesiz parti oyunları başlığında sıralanmıştır.

Yapılmaması gereken: grubun önünde “bunu okuyabilir misin?” diye sormak. Yalnızca okuyun.

İsteğe bağlı takım oyunu

Bir çiftin ya da takımın parçası olarak oynamak, karışık yaşlar için en güçlü uyarlamadır; çünkü üç düğmeyi birden kısar: hız, bilgi ve özgüven.

Çiftler tek oyuncu olarak. Bireysel sıraları olan her oyunda — Yirmi Soru, Kategoriler, Farklı Olan Hangisi? — küçük bir çocukla bir yetişkin birlikte tek oyuncu olarak oynasın. Fısıldaşarak danışır ve tek bir cevap verirler. Çocuk tam anlamıyla oyundadır ve kimse oyunu yavaşlatmamıştır.

Eşleşmeyi yalnızca en küçüğe değil, herkese önerin. “Bu oyunda eşleşmek isteyen bir ortak bulsun” demek, gergin bir yetişkinin ya da yorgun bir büyükannenin, konu yaş olmadan eşleşmesine izin verir.

Takımları her zaman karıştırın. Takım oyunlarında asla çocuklar yetişkinlere ya da bir kuşak diğerine karşı oynamasın. Her takıma bir yaş yelpazesi düşsün diye odada sırayla sayın. Karışık takımlar daha adildir — hız ve bilgi dengelenir — ve buluşmanın asıl amacı olan kuşaklar arası sohbetleri yaratır.

Birlikte canlandırın. Canlandırma oyunlarında iki kişi tek kartı canlandırabilir. Ters Sessiz Sinema bunu yapısında taşır: bütün takım aynı anda canlandırır; kimse sahnede tek başına kalmaz.

Çocuklar sunuculuk yapsın. Sekiz yaş ve üstü bir çocuk hızlı kuralları okuyabilir, sayacı tutabilir ve anlaşmazlıklarda hakemlik edebilir. Gerçek bir iştir ve kaybetmeyi zor bulan çocuklara uyar.

Oturarak oynama seçenekleri

Kimin oturmak isteyeceğini asla varsaymayın. “Sıcak bir günde bir penguen”i canlandırmak isteyen seksen yaşındakiler de, sözünü etmediği sorunlu bir dizi olan otuz yaşındakiler de vardır.

• Oturarak oynanan biçimi her seferinde bütün salona önerin. “Bunu sandalyenizden ya da ayakta, nasıl isterseniz yapabilirsiniz.” Genel bir öneri olduğunda kimsenin özel muamele istemesi gerekmez.
• Seçmeden önce kontrol edin. Her kural sayfası oyunun oturarak mı, ayakta durmak isteğe bağlı mı, ayakta mı oynandığını söyler ve gerçekten işlediği yerde oturarak oynanan bir uyarlamayı anlatır. Oyun bulucuda “yalnızca oturarak” seçeneği, tümüyle sandalyeden oynanabilen oyunları gösterir.
• Oturarak oynanabilir kartları kullanın. Sessiz sinema destesinde her kart, yalnızca eller, yüz ve gövdenin üst kısmıyla canlandırılabiliyorsa işaretlidir.
• Oyunu koltuklara getirin. Sandalyeleri, oturanlar olayın kenarında değil ortasında olacak biçimde dizin.
• Hareketin yerine işaret koyun. Bütün salonla oynanan “Hangisini Tercih Edersin?” oyununda sol ya da sağ eli kaldırmak, salonun bir yanına yürümenin yerini alır.

Tempo, sayaçlar ve puanlama

Sayaçlar. Sayaç bazı oyunculara heyecan, bazılarına kaygı verir. Karışık yaşlı bir grupta onu uzatın — altmış yerine doksan saniye — ya da kaldırın ve her sıra kendiliğinden bitsin. Sayaç kullanacaksanız herkes için aynı süreyi kullanın.

Düşünme süresi. İki Doğru Bir Yalan gibi fikir isteyen oyunlardan önce bütün masaya sessiz bir dakika verin. Küçük çocuklar da büyükler de hazırlanacak bir anla daha iyi oynar.

Zorluk. Oyunculara bir düzey atamak yerine kendi düzeylerini seçtirin. Sessiz sinemada kolay ve zor kartları ortaya koyun, her canlandıran seçsin. Çocuklar çoğu zaman “zor”u seçer; bu onların vereceği bir karardır.

Puanlama. Yaşlar arasında üç yaklaşım iyi işler:

1. Yalnızca takım puanı; böylece hiçbir birey sonuncu olmaz.
2. Ortak hedefler — “hep birlikte on ikiyi geçebilir miyiz?” — rekabetin yerine.
3. Hiç puan yok. Birer Kelimeyle Hikâye gibi en iyi karışık yaş oyunlarının çoğunda zaten hiç olmadı.

Kimseye gözle görülür bir avantaj vermekten kaçının. Çocuklar fark eder; büyükanne ve büyükbabalar da.

Kalıp yargılardan ve varsayımlardan kaçınmak

İyi niyetler en sık burada ters gider.

• Rolleri yaşa göre dağıtmayın. “Gençler canlandırsın, büyükler hakem olsun” demek, insanların neye muktedir olduğuna onların yerine karar vermektir. Kimin ne yapmak istediğini sorun.
• İstenmeden basitleştirmeyin. Bir yetişkine sormadan daha kolay bir sürüm önermek küçük bir hakarettir. Seçeneği herkese açın ve insanlar seçsin.
• Hafıza, işitme ya da dayanıklılık hakkında varsayımda bulunmayın. Bireyler, yaş gruplarından çok daha fazla farklılık gösterir. Bir kartı iki kez okumak, yaşı ne olursa olsun herkes için iyi bir alışkanlıktır.
• En küçüğü “şirin” diye öne çıkarmayın. Oyunu ciddiye alan bir çocuk, ciddiye alınmayı hak eder.
• İçeriği genel tutun. Güncel argoya, belirli uygulamalara ya da tek bir kuşağın gençliğinden göndermelere dayanan kartlardan kaçının. Bu sitedeki kartlar bunlardan kaçınacak biçimde yazıldı.
• Tıbbi iddia yok. Oyunları, rahat ve keyifli olsunlar diye seçer ve uyarlarız. Hiçbir oyunun bir sağlık durumunu tedavi ettiğini, önlediğini ya da iyileştirdiğini öne sürmeyiz; bunu yapan herkese de temkinli yaklaşırız.

Kuşkuya düştüğünüzde kişiye baş başa ve sade biçimde sorun: “Canlandırmayı mı, tahmin etmeyi mi, puan tutmayı mı tercih edersin?”

Hızlı bir uyarlama tablosu

Oyun şunu istiyorsa…	Düğmeyi şöyle kısın…
Okuma	Kartları yüksek sesle okuyarak; gizlileri fısıldayarak; büyük puntoyla
Hız	Sayacı uzatarak ya da kaldırarak; düşünme süresi vererek
Hareket	Oturarak oynanan biçimi herkese önererek; el işaretleriyle
Bilgi	Geniş kategorilerle; çiftleri tek oyuncu sayarak; karışık takımlarla
Özgüven	İkili canlandırmayla; küçük gruplarla; gerçek bir pas kuralıyla

Bütün bunlar gözetilerek seçilmiş oyun önerileri için aile buluşması oyunlarına, ileri yaştakiler için parti oyunlarına ve aile oyun gecesi fikirlerimize bakın.

Hızlı yanıtlar

Karışık yaşlarda hangi oyunlar işler?

Kategori turlu Sessiz Sinema, Birer Kelimeyle Hikâye, yetişkin-çocuk çiftleriyle Anlat ve Çiz, Yirmi Soru, “Hangisini Tercih Edersin?” ve Ortak Noktalar yaklaşık yedi yaştan itibaren işler. Hepsi oturarak oynanabilir, az okuma ister ve farklı kuşakları aynı tarafa koyar.

Bir oyun çocuklar ve yetişkinler için nasıl adil kılınır?

Çocukları yetişkinlere karşı oynatmak yerine her takımda yaşları karıştırın, sıraların bireysel olduğu oyunlarda bir çocukla bir yetişkin tek oyuncu olarak oynasın, herkes için aynı sayaç süresini kullanın ve takım hâlinde ya da iş birliğiyle puan tutun. Görünür avantajlardan kaçının.

Henüz okuyamayan küçük çocuklar nasıl katılır?

Her kartı yüksek sesle okuyun, gizli kartları fısıldayın ve çocuğu bir yetişkinle tek oyuncu olarak eşleştirin. Birer Kelimeyle Hikâye, Sessiz Sinema ve “Hangisini Tercih Edersin?” gibi oyunlar oyunculardan hiç okuma istemez.

Yaşça büyük akrabalar parti oyunlarına nasıl dahil edilir?

Her oyunun oturarak oynanan biçimini bütün salona önerin, kartları iki kez yüksek sesle okuyun, zaman baskısını kaldırın ve insanların kendi rolünü seçmesine izin verin. Ne yapmak istediklerini sorun; yaşa dayanarak asla onların yerine karar vermeyin.